Niedobór żelaza – przyczyny, objawy, badania

Niedobór żelaza – przyczyny, objawy, badania

Wypadające włosy, zmęczenie, brak koncentracji to tylko niektóre objawy niedoboru żelaza w diecie. Niedobór żelaza jest częstym problemem wsród kobiet, u mężczyzn częściej odnotowuje się jego nadmiar, który też nie jest dobry. W artykule przyjrzymy się tematowi żelaza, ze względu na coraz popularniejsze diety wegetariańskie i wegańskie, które to poprzez wyeliminowanie mięsa eliminują jedno z jego podstawowych źródeł. 

Po co nam żelazo? 

Żelazo jest niezbędnym pierwiastkiem w naszym organizmie. Do jego funkcji należy:

 

  • tworzenie czerwonych krwinek
  • udział w syntezie DNA i prostaglandyn
  • transport tlenu
  • udział w metabolizmie cholesterolu
  • udział w jodowaniu tyrozyny (jest składnikiem peroksydazy jodującej, aktywującej przeminę typoglobuliny w tyroksynę (T4) i trijodotyroninę (T3))
  • detoksykacja szkodliwych substancji w wątrobie
  • wpływ na poprawę kondycji fizycznej
  • zwiększenie odporności na infekcję 
krew

Czym objawia się niedobór żelaza?

  • zmęczenie
  • podatność na infekcję (spadek odporności)
  • zajady w kącikach ust 
  • skłonność do siniaków 
  • zespół niespokojnych nóg 
  • ogólne osłabienie
  • słaba koncentracja
  • drażliwość
  • bóle głowy
  • duszność podczas wysiłku i zmniejszona zdolność wysiłkowa (wynika z niskiego dostarczanie tlenu do tkanek i zmniejszonej aktywności enzymów zawierających żelazo)
  • suchość skóry
  • wypadanie włosów
  • zanikowe zapalenie języka
  • bladość
  • łamliwe paznokcie

niedobór żelaza

Jakie są przyczyny niedoboru żelaza?

  • Krwawienia: wymioty krwawe, krwotoki miesiączkowe, ciąże mnogie, poród, utajone krwawienie z przewodu pokarmowego (po stosowaniu leków takich jak kwas acetylosalicylowy, niesteroidowe leki przeciwzapalne, glikokortykosteroidy, przy chorobie wrzodowej żołądka/dwunastnicy), infekcje pasożytnicze, podkwriawiające polipy jelita grubego 
  • Niezbilansowana dieta
  • Przewlekłe stany zapalne
  • Infekcje, choroby nowotworowe 
  • Wrodzony lub nabyty niedobór transferyny 
  • Zmniejszone wchłanianie żelaza na skutek złego łączenia produktów spożywczych (garbniki, fosforany, fityniany, szczawiany i wapń – utrudniają wchłanianie żelaza).  
  • Występujące choroby charakteryzujące się złym wchłanianiem: celiakia, zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka, zakażenie Helicobacter pylori i chirurgia bariatryczna.  
  • Stosowanie niektóre leków, które mogą zakłócać wchłanianie żelaza. Np. leki hamujące wydzielanie kwasu żołądkowego – inhibitory pompy protonowej (leki na refluks, zgagę), antybiotyki, lewodopa (ch. Parkinsona), lewotyroksyna (niedoczynność tarczycy).
  • Niedobór żelaza występuje również w przewlekłych stanach chorobowych, takich jak przewlekła choroba nerek (PChN), przewlekła niewydolność serca, nieswoiste zapalenie jelit, niektóre choroby nowotworowe i reumatoidalne zapalenie stawów itp.

Jakie badania wykonać, aby sprawdzić czy mamy niedobór żelaza? 

Niedobór żelaza w surowicy krwi przebiega w trzech etapach:

– I – stopniowe zmniejszanie się puli zapasowej żelaza 

– II – całkowite wyczerpanie magazynów żelaza i rozwój erytropoezy niedoborowej 

– III – jawna anemia z niedoboru żelaza

 

Dwa podstawowa badania to morfologia i ferrytyna

 

Morfologia krwi jest badaniem, które polega na jakościowej i ilościowej ocenie występujących w niej elementów morfotycznych takich jak: leukocyty – białe krwinki, erytrocyty – czerwone krwinki i trombocyty – płytki krwi.    Ferrytyna ocenia wielkość zapasów żelaza w organizmie (pula zapasowa). Uwaga! Ferrytyna jest białkiem ostrej fazy, co oznacza, że jest podwyższona w stanach zapalnych, przy uszkodzeniach tkanek, chorobach wątroby oraz nowotworach. Sama morfologia nie wystarcza. Jeśli dostarczamy zbyt małą ilość żelaza z dietą, organizm sięga po zapasy (ferrytyna), a poziom żelaza we krwi pozostaje dobry (etap I). Bezwzględny niedobór żelaza rozpoznaje się, gdy poziom ferrytyny w surowicy jest niższy niż 30 ng / ml. Poziom hemoglobiny nie spada, dopóki znaczny procent żelaza w organizmie nie zostanie wyczerpany. Stąd prawidłowa hemoglobina nie wyklucza niedoboru żelaza.